O kapliczkach, krzyżach i figurach przydrożnych
Chrystus Frasobliwy












Sygnaturka 
Sygnaturka (z łac. signum, signalis - sygnał, sygnałowy) - mały dzwon umieszczany najczęściej w wieżyczce na kalenicy dachu. Również nazwa takiej wieżyczki. Sygnaturka jako wieżyczka pojawiła się w średniowieczu w architekturze zakonów cysterskich (XIII w.), później na kościołach mendykantów (zakonów żebrzących). We wspólnotach zakonnych dźwięk umieszczonego w niej dzwonu zwoływał konwent na modlitwy chórowe. W następnych wiekach sygnaturka rozpowszechniła się na całą architekturę sakralną. Budowano ją na skrzyżowaniu transeptu z nawą główną w większych kościołach lub nad prezbiterium w mniejszych świątyniach. W katedrach gotyckich zastępowała nieraz wieżę na skrzyżowaniu naw, gdyż najczęściej wieże budowano w tym stylu tylko od strony fasady zachodniej.

Nowiny Horyneickie, Roztocze, kapliczka domkowa
1. Nowiny Horynieckie na Roztoczu  (fot. 2004).
Kapliczka brogowa św. Floriana z sygnaturką, Nowe Brzesko
2. Nowe Brzesko, pow. proszowicki sygnaturka (dzwonek) na lewym słupie kapliczki (fot. 2012). 
Błażkowa pow. kamiennogórski, kapliczka domkowa 1878
3. Błażkowa pow. kamiennogórski, kapliczka z 1878 (fot. 2014).


W kościołach dzwon w sygnaturce uruchamiany był w najważniejszych momentach Mszy świętej (na sanctus i na podniesienie) oraz podczas nabożeństw eucharystycznych. Dźwięk sygnaturki towarzyszył obrzędom pogrzebowym, gdy ciało zmarłego wyprowadzane było z kościoła bądź kaplicy na miejsce spoczynku. Pozostałością tej tradycji są dźwięki dzwonków i gongu, rozbrzmiewające w kościele podczas podniesienia. Popularność sygnaturki spowodowała, że dostawiano ją na istniejących już kościołach.

Sygnaturki używano też w przypadkach zagrożenia, np. pożaru. Ta funkcja spowodowała, że później również w kapliczkach umieszczano sygnaturkę używaną dla ostrzeżenia mieszkańców przed niebezpieczeństwem. Z czasem sygnaturka w formie wieżyczki stała się elementem stosowanym w niektórych kapliczkach wyłącznie jako ozdoba. Kapliczki św. Floriana chroniącego przed pożarem miały nieraz sygnaturkę (dzwonek) wiszący tak, aby każdy mógł zaalarmować społeczność w wypadku pożaru (fot. 2).

© Michał Zalewski 2015