O kapliczkach, krzyżach i figurach przydrożnych
Chrystus Frasobliwy











Grupa Piety w Smreczynie w powiecie kłodzkim
Smreczyna (niem. Schönau bei Mittelwalde) w gminie Międzylesie, powiat kłodzki, województwo dolnośląskie, jest niewielką wsią o łańcuchowym typie zabudowy. leżącą w pobliżu granicy z Czechami pomiędzy Górami Bystrzyckimi i Masywem Śnieżnika na Wysoczyźnie Międzylesia, w Rowie Górnej Nysy, stanowiącym od wieków trakt komunikacyjny na Morawy, w kierunku Ołomuńca. Dziś traktem tym jest droga krajowa nr 33 łącząca Kłodzko z granicą w Boboszowie. Po prawej stronie szosy tuż przed skrzyżowaniem z drogą do Kamieńczyka (w południową część Gór Bystrzyckich) stoi nietypowa grupa pasyjna.
Grupa Piety w Smreczynie pow. klodzki
Pieta warsztatu lesickiego w Smreczynie pow. kłodzki
Św. Maria Magdalena w grupie Piety, Smreczyna pow. kłodzki
1. Smreczyna, Grupa Piety (fot. 2014).
2. Pieta, warsztat lesicki (fot. 2014).
3. Św. Maria Magdalena (fot. 2014).

Na dwuczęściowym cokole wysokości 160 cm, składającym się z kwadratowej podstawy i smuklejszego, również na planie kwadratu, postumentu, umieszczona jest metrowej wysokości piaskowcowa rzeźba Piety (fot. 2). Po jej obu stronach na odrębnych, też dwuczęściowych ale niższych (110 cm) cokołach, stoją piaskowcowe figury św. Marii Magdaleny (fot. 3) i św. Jana Ewangelisty (fot. 4) mierzące po 120 cm, postaci z zasady towarzyszących Maryi pod krzyżem w grupach Ukrzyżowania. Cokoły są bielone i połączone niską, również bieloną balustradą. Rzeźba św. Jana nie ma prawej ręki. Oglądając rzeźby należy pamiętać, że były one pierwotnie polichromowane i złocone. W grudniu 2011 r. skradziona została rzeźba św. Jana. Niestety, zdarza się to jeszcze w ziemi kłodzkiej, pełnej przydrożnych figur znajdujących się często w odosobnionych dziś miejscach. Na szczęście po prawie dwóch latach rzeźba została odnaleziona. Jak podaje policja stało się to w wyniku pracy operacyjnej policjantów z posterunku w Bystrzycy Kłodzkiej, którzy znaleźli rzeźbę na jednej z prywatnych posesji w gminie Bystrzyca Kłodzka. Została przekazana na ręce proboszcza parafii w Międzylesiu ks. Dziekan Jana Tracza (Strona) i czeka na powrót do Smreczyny.

Skradziony św. Jan, Grupa Piety w Smreczynie
Odnalezienie św. Jana ze Smreczyny w powiecie kłodzkim

4. Skradziony św. Jan.
5. Przekazanie odnalezionej rzeźby (zdjęcie z portalu policji).

Nie wiadomo nic na temat fundatorów ani autora rzeźb. Płyciny na cokole Piety sugerują, że możliwe iż znajdowały się tam inskrypcje ale nie wspomina o nich już Lydia Baruchsen opisując figurę w 1931 r. (Baruchsen, 1931) Według wzmianki w Słowniku geografii turystycznej Sudetów grupa pochodzi z I połowy XVIII w. i ma cechy sztuki ludowej (Słownik, 1994). Opracowany pod kierunkiem profesora Konstantego Kalinowskiego katalog rzeźby barokowej hrabstwa kłodzkiego przesuwa jej powstanie na II połowę tego wieku (Katalog, 1987) czyli okres, gdy założona prawdopodobnie w II połowie XVI w. Smreczyna (Schönau), szybko się rozwijała m.in. dzięki powstaniu w okolicy Międzylesia znacznego ośrodka tkactwa chałupniczego. W 1787 r. mieszkało w niej 16 kmieci oraz 64 zagrodników oraz chałupników i czynnych było 15 warsztatów płócienniczych. Wieś liczyła 74 budynki, w tym dwór z folwarkiem i młyn wodny (Słownik, 1994). Była więc ludniejsza niż dziś gdy mieszka w niej ok. 180 osób (382 w 1938). Czasami rzeźba jest przypisywana tzw. "warsztatowi lesickiemu" działającemu w południowej części ziemi kłodzkiej i sąsiednim rejonie Czech w drugiej połowie XVII i na początku XVIII w. co by kazało pozostać przy datowaniu na początek XVIII w. Kłóci się to jednak ze stanowiskiem autora tego określenia czyli wspomnianego wyżej profesora Konstantego Kalinowskiego, który nie odnalazł w niej cech formalnych, na podstawie których wyodrębnił grupę dzieł przypisując je  "warsztatowi lesickiemu". Niewątpliwe jest tylko, że wykonawstwo należy przypisać  prowincjonalnemu zakładowi rzemieślniczemu, obeznanemu, przynajmniej odtwórczo, z oficjalną sztuką barokową.  Należy tu wspomnieć, że określenie "warsztat lesicki"  pochodzi od nazwy położnej w gminie Międzylesie, praktycznie wyludnionej,  wsi  Lesica.  Nie oznacza to jednak, że mieścił się w niej warsztat rzeźbiarski. Nad  portalami kościoła w Lesicy i w jego otoczeniu, znajduje się kilka figur z pocz. XVIII w. (Maria Immaculata, Chrystus Slavator Mundi, św. Józef, św. Rozalia,  św. Barbara), w których autorzy Katalogu  rzeźby barokowej na Śląsku dostrzegli podobieństwa, pozwalające przypisać je jednemu warsztatowi rzeźbiarskiemu. Odkryto, również  rzeźby w innych miejscowościach na południu hrabstwa kłodzkiego (m.in. Boboszów, Międzylesie), które można przypisać temu samemu warsztatowi (Katalog, 1987). Nazwę nadano od najwcześniejszego w tej grupie zabytku, kolumny z Tronem Łaski  z 1677 r., znajdującej się  w Lesicy. Nie wiadomo gdzie warsztat miał siedzibę. Być może w Międzylesiu, będącym lokalnym centrum administracyjnym, gospodarczym i kulturowym.   

Literatura
  • Baruchsen, Lydia Die schlesische Mariensäule : Ursprung, Wesen und Beziehungen zu Verwandten Denkmalgruppen. Breslau: 1931.
  • Katalog rzeźby barokowej na Śląsku, Tom 1 Hrabstwo Kłodzkie. Poznań: 1987.
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, Tom 15 Kotlina Kłodzka. Wrocław: 1994.
  • Strona internetowa Policji dolnośląskiej.
© Michał Zalewski 2014