O kapliczkach, krzyżach i figurach przydrożnych


Chrystus Frasobliwy













Latarniowa kapliczka przydrożna w Arbasach Dużych na Podlasiu


W niewielkiej wsi Arbasy  w ziemi drohickiej na Podlasiu, na prawym brzegu Bugu, znajduje się ciekawa, murowana, latarniowa kapliczka przydrożna.

W Rejestrze zabytków kapliczka figuruje pod numerem 296 z 25.09.1966 i datowana jest na koniec XVII w. ( Rejestr) Z kolei Katalog zabytków sztuki w Polsce stwierdza, że pochodzi ona z 2. poł. XVIII w. (Katalog, 1996) Trudno zdecydować, które datowanie jest bliższe prawdy. Nie ma żadnych źródeł, dotyczących przyczyny i czasu powstania, ani też fundatora.  Obiekt ma niewątpliwie cechy barokowe. Podstawą murowanej, tynkowanej kapliczki jest czworoboczny cokół ożywiony prostokątnymi płycinami. Na nim znajduje się cylindryczna konstrukcja ozdobiona przy połączeniu z cokołem czterema zarysami odwróconych wolut (zwoju, spirali). Górna kondygnacja oddzielona jest półwałkiem i kończy się zamkniętymi odcinkowo czterema przezroczami, pomiędzy którymi znajduje się figura Chrystusa Zmartwychwstałego. Całość jest nakryta stożkowym ceramicznym daszkiem z ażurowym żelaznym krzyżem.

Arbasy Duże gm. Drohiczyn pow. siematycki, latarniowa przydrożna kapliczka barokowa Chrystus Zmartwychwastały w kapliczce w Arbasach Dużych koło Drohiczyna
1. Przydrożna kapliczka latarniowa w Arbasach  (fot. 2002). 2. Chrystus Zmartwychwstały (fot. 2002).

Kapliczka znajduje się pośrodku łąki w oddaleniu od drogi co świadczy, że od czasu jej postawienia przebieg traktu się zmienił. Ciekawy architektonicznie i nieczęsty na Podlasiu typ kapliczki, w wykonaniu detali jest jak na okres baroku bardzo prosty. Woluty są tylko zarysowane, zamknięcia przezroczy schematyczne, występują nierówności płaszczyzn. Kapliczki przydrożne w typie latarni są wyjątkowe na Podlasiu ale występują dosyć często na sąsiednim, Mazowszu. Najstarsze pochodzą z 2. poł. XVIII w. i ten okres powstania kapliczki w Arbasach,  należy uznać za najbardziej prawdopodobny.

Wieś była gniazdem rodziny Harbaszewskich (Herbaszewskich) - nazwisko to występuje nadal w miejscowości - i nazywała się pierwotnie Harbasowo, później Harbasy. Można przypuszczać, że tym charakterem wsi należy tłumaczyć fundację murowanej kapliczki przydrożnej z pewnymi aspiracjami. Możliwe, że ze względu na koszty, jej wykonanie zostało powierzone lokalnemu warsztatowi rzemieślniczemu niezbyt biegłemu w oddawaniu architektonicznych detali barokowych i ich cyzelowaniu. Część detali mogła też zatracić charakter podczas remontów. Pomimo swoich niedoskonałości technicznych kapliczka przydrożna  w Arbasach ma w sobie duży urok i świetnie wpisuje się w krajobraz. Była wielokrotnie remontowana.

Przypisy

  • Arbasy. W: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo podlaskie. Narodowy Instytut Dziedzictwa.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom XII Zeszyt 1: Siemiatycze, Drohiczyn i okolice. Warszawa: 1996.

mejl