Strona główna   Krzyże z Chrystusem z blachy
Krzyże w woj. dolnośląskim
Krzyże w woj. opolskim        pow. krapkowicki i strzelecki
Krzyże w woj. śląskim
Krzyże w pozostałych województwach i za granicą
Krzyże, na których niegdyś była wycięta z blachy postać Chrystusa
O kapliczkach krzyżach i figurach przydrożnych

       Mapa krzyży z Chrystusem z blachy                  
Krzyże z Chrystusem z blachy w woj. małopolskim
Chrystus Frasobliwy
powiat nowotarski

Chrystus z blachy na drewnianym krzyżu w Łapszach Niżnych

Łapsze Niżne, w języku słowackim Nižné Lapše (49°24'00.4"N 20°14'24.9"E). Drewniany krzyż na cmentarzu, z dużą malowaną na blasze, postacią Chrystusa (fot. 2016).  


Chrystus z blachy na drewnianym krzyżu w Nowej Białej gm. Nowy Targ
Blaszany Chrystus na krzyżu w Nowej Białej gm. Nowy Targ

Nowa Biała, w języku słowackim Nová Belá,  gm. Nowy Targ (49°26'25.3"N 20°08'38.6"E).  Drewniany krzyż przydrożny z Chrytusem wyciętym z blachy umieszczomyz został na wschodniej ścianie (prezbiterium)  kościoła pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej (fot. 2016).


powiat nowosądecki

Muszyna Zakościele (49°21'32.9"N 20°54'48.9"E).
Chrysts z blachy na krzyżu przy pijalni Grunwald w Muszynie
Krzyż z blaszanym Chrystusem przy pijalni Grunwald w Muszynie

Krzyż z Chrystusem z blachy w Muszynie przy ul. Grunwaldzkiej

Blaszany Jezus Chrystus w Muszynie przy pjalni Grunwald

Drewniany krzyż z Chrystusem z blachy przy źródle Grunwald. Krzyż został wzniesiony w 1910 r. Przypadająca wtedy pięćsetna rocznica bitwy pod Grunwaldem stała się okazją do ufundowania wielkiej liczby różnorodnych "pomników grunwaldzkich"w zaborze austriackim. Tylko w tej części Polski było to możliwe. W Zakościelu, jednemu ze źródeł ("kwaśnej wodzie") nadano wtedy nazwę Grunwald, a hrabina Janina Komorowska ufundowała krzyż (Kmietowicz, 2001) (Jaworska-Michałowska, 2010).  W Wielki Piątek 1993 r. ksiądz proboszcz Józef Wierzbicki poświęcił czwarty z kolei (od 1910 r.) modrzewiowy krzyż. Są one wymieniane przez mieszkańców Zakościela gdy z upływem czasu ulegają zniszczeniu. Nie jest jasne czy w 1910 postawiono w tym miejscu krzyż po raz pierwszy czy było to, tak jak w 1993 r., wymienienie drzewca krzyża, stojącego wcześniej.  Wydarzenie to tak opisał jego świadek Stanisław Steblecki, prowadzący Czytelnię Ludową: Po wotywie w procesji poszli wszyscy Zakościół, do Kwaśnej Wody. Tam mieszczaństwo śpiewało pieśni patriotyczne, a ksiądz proboszcz uroczyście święcił i krzyż modrzewiowy nowy przez Chorążyka postawiony, a opłacony przez Panią Hrabinę, i źródło wody, które odtąd na wieczne czasy,ku pamiątce naszego zwycięstwa Grunwaldem zwać się będzie. A to jeszcze wczesną wiosną na wniosek ks. Proboszcza uchwalono zasypane źródło Zakościołem odczyścić i urządzić, a poświęcić na pamiątkę Grunwaldu. Koszt urządzenia źródełka początkowo miał być pokryty publiczną składką, a gdy ta była szczupła około 50 koron, pokrył takowe ks. Proboszcz. (...) Następnie po uroczystości TSL objęło źródełko swoją opiekę. A choć było gorąco, bo to lipiec, nikt do domu nie chciał się udawać. Każdy nowo święconą kwaśną wodę chciał pić do woli. (Kmietowicz, 2001) Zdjęcie 1 z końca lat 20. XX w.  (Almanach Muszyny), pozostałe zdjęcia - marzec 2019.  Przy okazji wymiany drzewca krzyża odnawiana (przemalowywana) jest blaszana postać Ukrzyżowanego. Figura ma 125 cm wysokości. 


Drewniany krzyż przydrożny z Jezusem Chrystusem wyciętm z blachy w Muszynie
Drewniany krzyż przydrożny z Jezusem  malowanym na blasze w Muszynie
Drewniany krzyż przydrożny z Chrytsuem malowanym na blasze w Muszynie

Muszyna (49°21'09.9"N 20°53'51.8"E).   Krzyż w Muszynie przy ul. Ogrodowej (fot. 2019) ma grubo ponad stuletnią historię.  W pierwszych dziesięcioleciach  XX w.  na krzyżu wisiała drewniana figura Chrystusa z koroną cierniową. Nie wiadomo kiedy została zastąpiona Ukrzyżowanym z blachy. Z niepublikowanego wiersza powstałego w połowie lat 20. wynika, że  Chrystus miał jeszcze wtedy koronę cierniową  (Kmietowicz, 2001), więc   zmiana nastąpiła prawdopodobnie później ale prawie na pewno przed II wojną światową. Wysoka postać Chrystusa ma 185 cm, a z rękoma 230 cm. 



Murowany krzyż prawosławny z Chrystusem z blachy
Murowany krzyż prawosławny z Chrystusem z blachy w Złockiem gm. Muszyna
Chrystusem z blachy na prawosławnym krzyżu w Złockiem gm. Muszyna

Złockie gm. Muszyna (49°22'07.4"N 20°52'56.5"E). Prawosławny krzyż z  1929 r. (data na cokole) na ul. Zazamcze. Niska blaszana figura Chrystusa w stylu łemkowskim wisi na prawosławnym krzyżu, a więc powstałym po schiźmie Tylawskiej (potwierdza to data na cokole).  Postać jest bardzo zniszczona.  Mocno przerdzewiała spękana  blacha kruszy się przy dotknięciu (fot. 2019). 


powiat gorlicki


Łekowski krzyż przydrożny z Chrystusem z blachy
Łemkowski krzyż przydrożny z Chrystusem z blachy w Bartnem gm. Sękowa

Bartne, w języku łemkowskim Бортне, Bortne, gm. Sękowa (49°34'13.6"N 21°19'21.9"E).  Krzyż łemkowski, murowany z blaszaną, charakterystyczną dla okolicy figurą Chrystusa (fot. 2015).  Na cokole data fundacji krzyża - 1895. Słabo widoczne ślady po inskrypcji pisanej cyrylicą. 


Przydrożny krzyż łemkowski w Bartnem gm. Sękowa
Łemkowski krzyż przydrożny w Bartnem gm. Sękowa

Bartne, w języku łemkowskim Бортне, Bortne, gm. Sękowa (49°34'03.3"N 21°19'32.6"E). Krzyż łemkowski, murowany, na którym widać wyraźne ślady po figurze Chrystusa z blachy. Widoczny jest również ślad po blaszanym titulusie (fot. 2015).  Charakterystyczne dla łemkowskich murowanych krzyży z blaszanym Chrystusem jest, często występujące, wgłębienie w kształcie sylwetki Ukrzyżowanego. Widać to wyraźnie na tym krzyżu i niżej na dwóch krzyżach w Bodakach Przegoninie.  Na cokole data fundacji - 1898.


Łemkowski krzyż przydrożny z Chrystusem z blachy w Bartnem gm. Sękowa
Chrystus z blachy na łemkowskim krzyżu przydrożnym w Bartnym gm. Sękowa

Bartne, w języku łemkowskim Бортне, Bortne, gm. Sękowa (49°33'55.8"N 21°19'37.5"E). Krzyż łemkowski, murowany z blaszaną, charakterystyczną dla okolicy figurą Chrystusa (fot. 2015). Słabo widoczne ślady po inskrypcji pisanej cyrylicą. 


Chrystus z blachy na krzyżu nagrobnym w Przegoninie gm. Sękowa
Chrystus z blachy na krzyżu cmentarnym w Przegoninie gm. Sękowa

Bodaki, w języku łemkowskim Бодаки, Bodaki, gm. Sękowa (49°35'24.4"N 21°17'39.7"E). Krzyż na cmentarzu grecko-katolickim w części wsi Przegonina. Widoczne wgłębienie jako miejsce na blaszaną figurę Chrystusa.  (fot. 2015).  


Krzyż łemkowski w Bodakach gm. Sękowa
Przydrożny krzyż łemkowski w Bodakach

Bodaki, w języku łemkowskim Бодаки, Bodaki, gm. Sękowa (49°34'50.5"N 21°18'35.3"E). Krzyż przydrożny w części wsi Przegonina. Widoczne wgłębienie jako miejsce na blaszaną figurę Chrystusa.  (fot. 2015).  Na cokole data fundacji - 1900. Inskrypcja cyrylicą jest w części zatarta (można odczytać jej początek - Fundator Stefan ...).


Chrystus z blachy na krzyżu przydrożnym w Bodakach koło Sękowej
Chrystus z blachy na krzyżu przydrożnym w Bodakach gm. Sękowa

Bodaki, w języku łemkowskim Бодаки, Bodaki, gm. Sękowa (49°35'52.8"N 21°15'34.2"E). Krzyż przydrożny w części wsi Pstrążne.   (fot. 2015).   Większość krzyży z balszanym Chrystusem jest w tej części Łemkowszczyzny murowana. Drewniany jest wyjątkiem. Postać Chrystusa jest niewielka, jak na murowanych krzyżach, i kształtem również  nawiązuje do tych, z krzyży murowanych. 


Chrystus z blachy w kapliczce w Lipnej gm. Sękowa
Chrystus z blachy, Lipna gm. Sękowa

Lipna gm. Sękowa (49°28'19.6"N 21°20'52.1"E). Na bocznej ścianie wewnątrz kapliczki domkowej, wisi stara, zardzewiała, wycięta z blachy sylwetka Chrystusa. Lipna to opuszczona  łemkowska wieś. Jej mieszkańcy byli grekokatolikami ale w 1928 przeszli na prawosławie (schizma tylawska). W 1945 r. wyjechali dobrowolnie do ZSRS.   Kapliczkę wyremontowali w 1993 r. leśnicy i cżłnkowie lokalnego koła łowieckiego. Figura Chrysusa pochodzi z jednego z nieistniejacych już krzyży (fot. 2015).


Murowany łemkowski krzyż przydorzny w Ropicy Górnej gm. Sękowa
Łemkowski krzyż przydrożny z blaszanym Chrystusem w Ropicy Górnej gm. Sękowa
Blaszany Chrystus na krzyżu przydrożnym w Ropicy Górnej

Ropica Górna gm. Sękowa (49°35'38.7"N 21°14'16.4"E). Krzyż przydrożny obok figury Matki Boskiej z Dzieciątkiem (fot. 2019). Drewniany krzyż ustawiony został w 2000 r. Mierząca 67 cm, blaszana sylwetka Chrystusa pochodzi z klasycznego murowanego krzyża łemkowskiego z końca XIX, ewentualnie pocz. XX w. 


Chrystus z blachy w Nowicy gm. Uście Gorlickie
Blaszany Chrystus na drewnianym krzyżu przydrożnym w Nowicy gm. Uście Gorlickie
Chrystus malowany na blasze na krzyżu przydrożnym, Nowica gm. Uście Gorlickie

Nowica, dodatkowa nazwa w języku. łemkowskim Нoвиця, transkrypcja Nowycia, gm. Uście Gorlickie (49°33'08.9"N 21°11'02.8"E).  Chrystus wycięty z blachy pojawił się na drewnianym krzyżu kilka lat temu (fot. 2019) w miejsce innego krzyża. Tutulus cyrylicą oraz aureola świadczą, że blaszana postać ma greckokatolicką  proweniencję i pochodzi ze starego krzyża z innego miejsca. Łemkowskie krzyże z blaszanym Chrystsuem w tej częsci Beskidu Niskiego są głównie murowane, a sama postać Ukrzyżowanego jest  niska (do 70 cm) i ma charakterystyczny kształt - patrz krzyże wyżej (Bartne, Bodaki, Ropica).  Opisywany Jezus ma 112 cm i pochodzi z drewnianego krzyża. Takie postacie spotkać można w pobliżu ale już w Beskidzie Sądeckim, w okolicach Muszyny. 



Wykorzystane źródła



© Michał Zalewski 2019